طرح مالچ کامل

27 دسامبر طرح مالچ کامل

مقدمه و تعریف مالچ پاشی

مالچ به هرگونه پوششی اطلاق می شود که برای محافظت و ارتقاء کیفیت خاک، روی سطح خاک گسترده می شود.
مالچ را می توان پوشش غیر زنده نامید که به عنوان محافظی برای گیاهان در زمستان بکار می رود و گیاهان را در برابر تغییر دمای شدید خاک و از دست رفتن آب زمین محافظت می کند و نیز جلوی رشد علف های هرز را می گیرد. مالچ در تابستان های خشک پوشش مناسبی برای تقریباً هر نوع گیاه پوششی می باشد. از کود حیوانی کاملاً پوسیده می توان به عنوان یک پوشش بسیار خوب (تا عمق ۱۰ سانتی متر) استفاده کرد چرا که هم به عنوان مالچ زمستانی و هم بهاره عمل می کند. برگ های پوسیده, پیت ماس و تقریباً هر نوع ماده آلی را می توان به این منظور بکار برد. البته بعضی از مواردی که به عنوان مالچ استفاده می شوند را باید با توجه خاصی بکار برد. برای مثال برگ های نارون (نارون نروژی) تمایل دارد به سطح زمین بچسبد و یا خاک اره سطحی محکم روی خاک بوجود می آورد که برای رویش گیاهان مناسب نیست. اگر از چنین موادی استفاده شود باید هر از چندگاه آن ها را با شن کش زیر و رو کرد تا هوا و رطوبت لابلای آن ها جریان یابد. از طرف دیگر باید توجه نمود که تمام مواد آلی که به عنوان مالچ به کار می روند اگرکاملاً پوسیده نباشند در ابتدا زمین را عاری از نیتروژن می کنند و در نتیجه بهتر است قبل از مالچ پاشی به خاک کود داده شود. بنابراین گیاه دیگر مشکل کمبود نیتروژن نخواهد داشت. نکته مهم دیگر در انتخاب مالچ این است که مالچ عاری از تخم علف هرز باشد. توصیه می شود که از علوفه ای که پر از بذر است به عنوان مالچ استفاده نشود چرا که در غیر اینصورت علف های هرز بسرعت رویش می یابند و مشکلاتی ایجاد می کنند. به این دلیل می توان از پیت ماس و خاک اره و کود حیوانی کاملاً پوسیده که اغلب عاری از علف های هرز می باشند استفاده کرد تا رشد علف های هرز کنترل شود با این شرط که مالچ حداقل ۱۰ سانتی متر ضخامت داشته باشد. البته کاشت متراکم گیاهان پوششی به بذرهای علف های هرز فرصت استفاده از رطوبت و نور کافی به منظور جوانه زدن و رشد را نمی دهد.

کاربرد مالچ در کشاورزی و مزایای آن برای دستیابی به عملکرد بهینه

برای دستیابی به عملکرد بهینه در مناطق خشک و نیمه خشک، یکی از گزینه های نو، شناخت و به کارگیری روش های جدید آبیاری است، زیرا کاربرد فناور یهای نو موجب افزایش مؤثر بازده مصرف آب و پیشگیری از انباشت املاح در ناحیه رشد ریشه می شود و عملکرد بیشتری را به ارمغان خواهد آورد. متخصصان کشاورزی باید فناوری های جدیدی را برای رویارویی با کاهش کمّی و کیفی منابع آب و خاک به کار گیرند. در این زمینه، برنامه هایی چند برای دستیابی به این مهم وجود دارد .

اجرای محصول مالچ در فضای سبز شامل موارد زیر است:

۱ بستر سازی خاک:

برای یک اجرای خوب و ماندگار مالچ همانند سایر بخش های دیگر فضای سبز ابتدا باید بستر کار را آماده کرد که در مقدمه کار با پاکسازی بستر از علف های هرز همراه خواهد بود. پس از آن تهیه خاک نرم، مرغوب و عاری از بذر علف های هرز است که در تمام سطح کار بطور یکنواخت پخش و رگلاژ می گردد. تسطیح یا رگلاژ از این جهت اهمیت ویژه ای دارد که با یکتواختی و در انتها به زیبایی کار می انجامد.

۲ – اجرای مالچ:

منظور از اجرای مالچ ریختن مالچ به صورت یکدست و با ضخامت مجاز بر روی سطح خاک تسطیح شده است. اگر کارگری که به این امر اختصاص داده می شود از دقت و مهارت لازم برخوردار نباشد به دو مشکل بر خواهید خورد، اولا در وسط کار با کمبود مالچ علی رغم محاسبه دقیق بر حسب متر مربع مواجه شده. ثانیا کار شما از زیبایی و همگونی مورد نظر برخوردار نخواهد بود.

۳ – آبیاری:

پس از اجرا، محل کار را از هرگونه ضایعات که هنگام اجرا به دور کار ریخته شده پاکسازی و سپس برای چند دقیقه مالچ را با سر آبپاش باغبانی آبیاری نمایید. این کار باعث پایداری مالچ بر سطح کار شده و با جلوه دار شدن رنگ محصول زیبایی آن را صد چندان می کند.
کاربرد مالچ ها
مالچ در زراعت، باغبانی، حفاظت خاک، تثبیت ماسه های روان و گسترش فضای سبز، به منظور کاهش میزان تبخیر و جلوگیری از هدر رفت رطوبت از سطح خاک، بهینه سازی عملیات داشت و افزایش کمی وکیفی محصول کاربرد دارد. هم اکنون در تمام کشورها استفاده از مالچ بحثی تجاری شده است.

انواع مالچ:

بطور کلی سه نوع مالچ مورد استفاده قرار می گیرد:

• الف) مالچ بیولوژیکی (آلی)
• ب) مالچ شیمیایی (غیر آلی)
• ج) مالچ فیزیکی (معدنی)

مالچ بیولوژیکی(آلی)

مالچ های آلی که از قدیم استفاده می شوند شامل پسمانده های گیاهی علف خشک، کاه و کلش، پوست درخت،چوب خرد شده، برگ، علف چیده شده، خاک اره وکمپوست که این موارد به سهولت در دسترس هستند. این نوع مالچ ها علف های هرز را کنترل می کنند و همچنین می توانند مواد مغذی وآلی به خاک اضافه کنند، خاک را در برابر فرسایش حفاظت کنند، بهبودی بافت خاک، بهبودی ظرفیت و نگهداری رطوبت والبته باید توجه داشت که در هنگام استفاده از این گونه مواد(در مواردی که از کربن غنی هستند) مانند خاک اره و چوب خرد شده باید مقدار کافی نیتروژن به خاک اضافه کرد.

مالچ شیمیایی(غیرآلی)

مالچ های شیمیایی که امروزه در بازار یافت می شوند به نحو موثری از تابش نور خورشید و رشد علف های هرز جلوگیری می نمایند. در طراحی منظر، از این مالچ ها در زیر تراشه های چوب استفاده می کنند تا نمای طبیعی و زیبائی پیدا کند. پلاستیک سیاه و مواد پلی پروپیلنی (مواد مصنوعی) از مالچ های شیمیایی هستند که دوام طولانی دارند اما در صورت از بین رفتن، در غنی سازی خاک هیچ گونه نقشی ندارند.
راندمان مالچ یکپارچه از نواری بیشتر است، زیرا پلاستیک یکپارچه پوشش کامل داشته و امکان جوانه زدن علف های هرز از میان آن وجود ندارد اما قابلیت نفوذ آب را ندارد.
بستر باید بدون باقی مانده گیاهان باشد و به وسیله یک شیء سنگین در روی حاشیه های کناره خاک محکم شود. مالچ باید به صورت سفت و محکم به خاک بچسبد تا انتقال حرارت خوب و از آزاد شدن و حرکت توسط باد جلوگیری شود.
مالچ پلاستیکی به کنترل علف هرز، بالا بردن دما و تنظیم رطوبت خاک کمک می کند.
کم کردن ضخامت، افزایش ساختار چند لایه، رنگیزه های جدید و افزایش فرمولاسیون بعضی از کارهای انجام شده است که برای تحریک کشاورزان برای استفاده بیشتر و تجاری مالچ ها امیدوار کننده است. مالچ های رنگی می توانند ۲ ۱ هفته به فصل رشد اضافه کنند اما آن ها گران هستند و در ساخت و نتایج به دست آمده همیشه ثابت نیستند. شما می توانید یک سال ۲۰% محصول بیشتر برداشت کنید و سال بعد نه. در ارتفاعات بلند و یا هر جایی که نور خورشید شدیدتر است باید از مالچ های که جذب کننده نور ماورای بنفش هستند استفاده کرد تا از سوختن محصولات جلوگیری کرد.
همچنین لایه های مالچ می توانند مانعی برای جلوگیری از خروج گاز سمی “متیل بروماید”باشند که برای کشتن باکتری های خاک کاربرد دارند .لایه مالچ به کشاورزان اجازه می دهد که کمتر از متیل بروماید استفاده کنند که این گاز برای لایه ازون مضر است.

مزایای مالچ پاشی

آب به عنوان مظهر زندگی، مهمترین چیزی است که در طبیعت وجود داشته و همواره فکر بشر را به خود مشغول کرده است. بخش عمده ای از منابع آّب بویژه در مناطق گرم و خشک نظیر کشور ایران بر اثر تبخیر از دسترس خارج می شود. به منظور جلوگیری از تبخیر و کاهش منابع آب می توان تمهیداتی را به کار بست. تبخیر از سطح خاک، به ویژه در نواحی خشک و نیمه خشک، نقش مهمی در چرخه آب در طبیعت دارد در این مناطق بخش عمده آبی که وارد خاک می شود از طریق تبخیر از سطح خاک به جو بر می گردد مقدار آب تبخیر شده بستگی به ویژگی های خاک و شرایط اقلیمی محیط نیز دارد. در نواحی خشک و نیمه خشک بخش قابل توجهی از بارندگی بر اثر تبخیر تلف می شود. تبخیر از سطح خاک بخش عمده ای از بیلان آب بوده و به ویژه در نواحی خشک، اراضی بایر و دیم زارها می توان آن را عمده ترین جزء در بیلان آب دانست.
از لحاظ تلف شدن آب از طریق تعرق می توان این چنین گفت که فقط یک درصد از کل آبی که ریشه ی گیاهان جذب می کند، برای مصرف در سلول های گیاه استفاده می شود و 99 درصد بقیه به صورت بخار آب از گیاه خارج و وارد جو می شود که این فرآیند تعرق نامیده می شود. اگر راه عملی برای کاهش این مقدار تعرق یافت شود، نیاز آبی، به خصوص در مناطق خشک تا حد زیادی کم می شود.همچنین استفاده از مالچ راهکار مناسب برای مبارزه با خشکسالی و کم آبی است به طوری که حجم آب مصرفی را 50 درصد کاهش می دهد این روش اگر مدیریت های دیگر همچون آبیاری قطره ای و کشت های متوالی همراه باشد،کارایی بهتر خواهد داشت از دیگر مزایای استفاده از مالچ آلی می توان به بهبود ساختمان خاک، بهبود ظرفیت و نگهداری رطوبت خاک؛حفاظت خاک در برابر فرسایش افزودن مواد مغذی و آلی به خاک و کنترل علفهای هرز اشاره کرد .در گذشته های دور باغبانان از علوفه؛علف چیده شده،و دیگر مواد که به آسانی تجزیه می شوند،برای کنترل علف هرز و حفظ رطوبت پیرامون میوه وسبزی و گل گیاهان استفاده می کردند.

موسوی و سپاس خواه (1368) در تحقیقی با عنوان اثر مالچ های نفتی بر روی تبخیر از یک خاک لخت نتیجه گرفتند که مالچ های نفتی تأثیر بسزایی بر روی کاهش تبخیر دارند. مقدس زاده کرمانی (1368) با مطالعه راه های جلوگیری از تبخیر و استفاده بهینه از آب های موجود در مناطق خشک، بخصوص بمنظور چگونگی کاهش تبخیر از سطوح مزارع و مراتع، پیشنهادی بدین منظور ارائه کرد. شتابی (1368) نیز روش هایی با اضافه کردن مواد شیمیایی به آب به منظور کاهش تبخیر مورد بررسی قرار داد.

ویژگی های مالچ خوب

• مقرون به صرفه باشد
• به راحتی در دسترس باشد
• به آسانی به کمپوست تبدیل شود
• در صورت نیاز به آسانی حذف شوند
• در محل باقی بماند
• مواد آلی خاک را تأمین کند
• عاری از بذر علفهای هرز، حشرات و بیماری باشد

مالچ پاشی، روشی برای افزایش حاصلخیزی خاک

مالچ پاشی فرایندی است که سطح خاک را با مواد گیاهی مانند برگ ها، علف ها، شاخه ها یا بقایای محصولات، کاه و غیره می پوشانند. پوشش مالچ، فعالیت ارگانیسم های خاک مثل کرم خاکی را افزایش میدهد. همچنین به بهبود بافت خاک با ایجاد منافذ بزرگ و کوچک فراوان کمک کرده و در نتیجه در هنگام بارندگی آب راحت تر به داخل خاک نفوذ می نماید که این امر نیز رواناب سطحی را کاهش می دهد. هنگامی که مواد مالچ تجزیه می شوند مواد آلی خاک را افزایش می دهند. مواد آلی خاک به بهبود بافت مناسب خاک با ساختار پایدار کمک می کند. در نتیجه ذرات خاک به راحتی بوسیله آب جابجا نمی شوند. مالچ پاشی نقش مهم و حیاتی را در جلوگیری از فرسایش خاک بازی می کند. در بعضی مناطق، از موادی مانند ورقه های پلاستیکی و یا سنگ ها برای پوشش خاک استفاده می کنند. در این جا اصطلاح مالچ پاشی فقط برای استفاده مواد ارگانیکی گیاهی قابل تجزیه به کار می رود. حفاظت خاک از فرسایش آبی و بادی، بهبود نفوذپذیری آب باران و آبیاری با حفظ بافت مناسب خاک، حفظ رطوبت خاک از طریق کاهش تبخیر، تغذیه و حفظ ارگانیسم های خاک، متوقف شدن رشد علف های هرز، محافظت خاک در برابر گرمای زیاد، فراهم کردن مواد غذایی برای محصولات و افزایش محتویات مواد ارگانیکی از جمله مهمترین اثرات مالچ پاشی می باشد.
امروزه به خوبی مشخص شده است که استفاده از فناوری های نوین یکی از مسائل مهمی است که مورد توجه بسیاری از پژوهشگران قرار گرفته، زیرا روز به روز مسائل و معضلاتی از قبیل پایین آمدن سطح آب های زیرزمینی، از بین رفتن لایه اوزون، گرم شدن دمای کره زمین، فرسایش خاک، آلودگی آب ها و وجود آلاینده های شیمیایی در زنجیره غذایی گریبان گیر بشر کنونی گردیده است (بیابانی،1383). از این رو در دهه های اخیر با افزایش نگرانی های عمومی کیفیت و سلامت غذا و همچنین سلامت افراد جامعه و همچنین تخریب منابع طبیعی، کشاورزی پایدار مورد توجه بسیار واقع شده است. در فعالیت های کشاورزی نظام هایی کارآمد می باشند که در جهت پایداری گام بردارند و عواقب نامطلوب فناوری های نامناسب را در تمام زمینه ها مد نظر داشته باشند. بر اساس نتایج به دست آمده، در ایران مصرف سموم در محصولات کشاورزی به ازای هر نفر 400 گرم بوده و همچنین میزان مصرف کود شیمیایی 5/2 به 5/3 میلیون تن طی 10 سال گذشته رسیده است. به طور کلی میزان سطح زیر کشت محصولات کشاورزی و باغی که تولید آن ها بدون استفاده از کود و سم انجام می گیرد، به ترتیب 1 و 2/7 درصد از کل سطوح زیر کشت ایران را تشکیل می دهد. با توجه به اینکه 2/1 درصد اراضی کشاورزی جهان در ایران قرار دارد و فقط 3/0 درصد سموم مصرفی جهان در ایران مصرف می شود، در وضعیت بهتری نسبت به میانگین کل جهان قرار دارد. بنابراین توصیه می گردد برای پایه گذاری سیستم کشاورزی زیستی در ایران همزمان با توسعه تولید این محصولات، در مورد ایجاد زمینه های عرضه مطمئن در شبکه توزیع نیز برنامه ریزی لازم صورت گیرد زیرا اقتصادی نمودن کشاورزی زیستی برای توسعه و گسترش آن ضروری می باشد (کوپاهی، 1386).
ساختمان مناسب خاک برای نفوذ سریع ریشه گیاهان، تهویه مناسب، نفوذ پذیری کافی، موجودات زنده خاک و بسیاری از عملکردهای دیگر مهم و ضروری است. بعضی از خاک ها عمدتا به دلیل ترکیبات معدنی بافت ضعیفی دارند (مثل میزان بالای رس). چیزی که برای بهبود ساختمان خاک نیاز است، افزایش میزان مواد آلی خاک می باشد. این مواد ذرات خاک را به یکدیگر چسبانده و با تامین مواد غذایی و پناهگاه به فعالیت موجودات خاک کمک می کند. میزان مواد آلی خاک یکی از مهمترین فاکتورهای حاصلخیزی خاک است. مواد آلی خاک دارای عملکردهای زیادی است که برای موفقیت کشاورزان اهمیت دارد. درک عملکردهای متفاوت مواد آلی می تواند در اخذ تصمیمات صحیح مدیریت خاک مؤثر باشد.
کشاورزی ارگانیک، غالبا با کمبود مواد آلی روبروست و تقریبا قادر به تهیه مقادیر کافی از این نهادة با ارزش نمی باشد. تولید بیوماس که در خاک مورد استفاده قرار می گیرد بعضی اوقات با محصولات تولیدی که به عنوان غذا یا برای فروش استفاده می شوند، رقابت می کند. بنابراین یافتن راهی برای تلفیق این دو موضوع یعنی بیوماس و محصولات خیلی مهم است. استفاده از محصولات پوششی یا کودهی سبز، تناوب کشت با کودهای سبز در خارج از فصل زراعی آیش یا کشت پرچین در جاهای غیر تولیدی می تواند گزینه های مناسبی باشند. این امر برای بازیافت بقایای محصولات و فرآوری ضایعات خیلی مهم است.
بنابراین می توان گفت که حاصلخیزی خاک و سلامت آن از لحاظ مواد غذایی و معدنی موجود در آن میتواند نقش مهم و مؤثری در تولید محصولات سالم ایفاء بکند.
مالچ ها با کاهش تبخیر و استحکام خاکدانه ها موجب افزایش ظرفیت نگهداری آب در خاک می شوند که تحقیقات زیادی در مورد اثرات انواع مالچ ها روی حفظ رطوبت خاک انجام شده است. جردن و همکاران، (2010) در نتایج تحقیقی اعلام کردند که کاربرد مالچ کاه و کلش گندم در سطح 5، 10 و 15 تن بر هکتار سبب افزایش 1/1، 25/1 و 25/1 برابر میزان آب قابل دسترس خاک می شود، ولی در نسبت های پایین تر از 5 تن بر هکتار تأثیر زیادی بر آب قابل دسترس ندارد. جودی و موحدی نائینی (1386) بیان کردند که کمپوست به صورت مخلوط با خاک سبب افزایش 95/1 برابری آب قابل دسترس گیاه می گردد زیرا در طول روز سبب کاهش ورود میزان انرژی به سطح خاک و در نتیجه کاهش درجه حرارت خاک می شود ولی زئولیت و لیکای مخلوط با خاک اثر قابل توجهی نسبت به تیمار شاهد بر آب قابل دسترس گیاه ندارند.
خورشید و همکاران (2006) در تحقیقی اثر بقایای گندم و سیستم های خاکورزی را سبب افزایش میزان محتوای آب در خاک بیان کردند و استفاده از بقایای گندم در سطح 12 تن بر هکتار میزان محتوای آب خاک را 14/1 برابر نسبت به تیمار بدون بقایای گندم افزایش داد و همچنین اعلام نمودند که میزان محتوی آب خاک در سیستم با شخم دستی 11/1 برابر نسبت به حداقل خاکورزی بیشتر گردید.

روش های کاهش تبخیر از مالچ

میزان تلفات آب خاک از طریق تبخیر در مناطق خشک تا 70 درصد و در مناطق نیمه مرطوب 30 تا 50 درصد از کل بارش سالانه را در بر دارد و کاهش تلفات تبخیر سبب افزایش منابع آبی برای تولید گیاه در مناطق دیم می شود .
یکی از روشهای مورد استفاده برای کاهش تبخیر استفاده از مالچ های خاکی است این روش برای اینکه سبب افزایش رطوبت در دسترس نمی شود و خاک را به فرسایش حساس نمی کند پذیرفته نشده است استفاده از مالچ های گیاهی ودیگر موادمالچی که سبب افزایش نفوذ آب به داخل خاک می شود امروزبرای کاهش تبخیر آب از خاک استفاده می شود .

اهداف استفاده از مالچ

• تنظیم کردن دمای خاک بوسیله ی کمک به نگهداشتن حرارت در بهار و پاییز، و خنکی خاک در هنگام گرما و شرایط ناپایدار تابستان
• کنترل کردن علف های هرز با انسداد نور خورشید لازم برای جوانه زنی
• حفظ کردن آب بوسیله ی کاهش تبخیر
• پس زدن حشرات
• کنترل فرسایش – حفاظت از خاک هنگام بارندگی و حفظ رطوبت و آب
• کنترل رسوبات – کاهش سرعت روان آب

انواع مالچ

کود سبز آلی، مالچ های گیاهی و مصنوعی، کاه و کلش، پوشش گیاهی و همچنین استفاده از مواد اصلاح کننده ای نظیر تورب، ورمی کولیت، پرلیت، پلی اکریلامید، هیدروپلاس، واترلس، ایگتا و سوپرآب امکان پذیر می باشد.

مالچ معدنی

نکته : به هر حال اگر سود حاصل از مالچ آلی ناچیز درنظر گرفته شود اما در طی سالها اضافه شدن بطور تدریجی سبب بهبود حاصل خیزی و ساختار خاک می شود و گاها به دلیل نیازنیتروژن در جریان تجزیه میکروبی سبب کمبود موقت نیتروژن در خاک میشوند.
نکته : تحقیقات اخیر نشان داده که تلفات اولیه رطوبت از خاکهای بدون مالچ بیشتر از خاکهای مالچی است اگر در طی گذشت زمان رطوبتی به خاک اضافه نشود تلفات رطوبت از خاک های مالچی بیشتر از خاک های بدون مالچ است معمولا مالچ ها بیشتر درمناطق مرطوب و سالهای مرطوب سبب کاهش تلفات رطوبت می شوند .

تل انبار کردن و تهیه مالچ از انواع تراشه چوب و ضایعات آن