هیدروپونیک فضای باز

27 دسامبر هیدروپونیک فضای باز

هيدروپونيک در عمل به معني کاشت گياهان در آب و یا بسترهای جامد خنثی بدون استفاده از خاک مي باشد. کشت هيدروپونيک اين امکان را به کشاورز مي دهد که در زمان کوتاهتر با زحمت کمتر محصولي با راندمان بيشتر را تولید نمايد.علم هيدروپونيک ثابت کرده است که براي رشد گياهان به خاک احتياجي نيست اما به عناصري که در خاک موجود است( مواد معدني، موادآلي ) احتياج است. هر گياهي را مي توان به صورت هيدروپونيک کشت کرد ولي بعضي از آنها موفقيت بيشتري در اين سيستم دارند. کشت هيدروپونيک براي محصولاتی از قبيل: گوجه، خيار، فلفل، گياهان برگي مثل کاهو، سبزي و گياهاني که رشد سريعي دارند ايده آل است. و برای برخی از درختان میوه هم خیلی اقتصادی می باشد که اخیرا در کشور توسط شرکت گل آذین بم اجرا و بهره برداری شده است

در عکس بالا مشاهده می کنید،کشت کاملا به صورت بدون خاک ودر فضای باز صورت گرفته است

این سیستم به صورتی طراحی می شود که با هزینه کم بتواند پاسخگوی نیاز تولید کننده باشد .در این سیستم،با در نظر گرفتن میزان مصرف گیاه،صرفا با تزریق مقدار موادد غذایی مناسب مورد نیاز گیاه،به رشد آن کمک می شود.
یک مورد از مزایای سیستم هیدروپونیک فضای باز این است که نسبت به کشت هیدروپونیک در گلخانه هزینه اولیه بسیار کمی خواهد داشت. و در مناطقی مثل سیستان بلوچستان می‌توان حدود 7ماه از سال را کشت انجام داد.
شرایط اقلیمی منطقه، وجود آب با کیفیت مناسب ( و یا آب سطحی که بتوان با دستگاه آب شیرین کن استفاده نمود ) برای کاشت موفق هیدروپونیک در فضای باز، اهمیت کلیدی دارد. بنابراین تصمیم در ارتباط با انتخاب نوع روش هیدروپونیک مورد استفاده در فضای باز به شرایط اقلیمی محیط بستگی دارد. در شرایط ایران در مناطقی که سرما و یخبندان زمستانی دارند،کاشت هیدروپونیک در فضای باز به فصول غیر یخبندان اختصاص می یابدودر مناطقی که زمستان معتدل دارند از جمله سیستان بلوچستان و بخش هایی از کرمان و خوزستان برای فصل پائیز و زمستان و بهار بسیار خوب و اقتصادی می باشد. به طور کلی، انواع روش‌های هیدروپونیک مثل کشت در کارتن پلاست، کیسه های گروبک و NFT در بیشتر مناطق در فضای باز مناسب است. در صورتی که میزان بارندگی منطقه زیاد باشد یا حداقل در فصولی که بارندگی وجود دارد، می‌توان از روش کشت در کیسه های گروبک استفاده نمود. عوامل اقلیمی در اینکه چه باید کاشته شود و در چه فصلی از سال باید کشت انجام شود، تعیین کننده است.

کشت هیدروپونیک کاهو در فضای باز

در عکس بالا،کشت هیدروپونیک کاهو در فضای باز مشاهده می کنید

عوامل اقلیمی مهم برای هیدروپونیک:

عوامل محیطی و اقلیم برای کاشت به صورت هیدروپونیک مهم است که در ادامه به بررسی آنها می پردازیم.

1- دما

دما، نمو گل‌ها و میوه‌ها را در بسیاری از انواع مختلف گیاهان تحت تاثیر قرار می‌دهد. اغلب گیاهان نه تنها به دمای خاص بلکه به توالی مناسبی از درجه حرارت در طی روزهای متوالی نیازمند هستند.
دوره یخبندان: یخ زدگی موجب مرگ یا صدمه زیاد به گیاه می‌شود. بنابراین باید از زمان سرما و یخ زدگی اطلاع داشت یا حداقل گیاهانی را کاشت که به سرما و یخ زدگی تحمل دارند. قابل گفتن است که برخی از مراحل رشد گیاه مثل گیاهچه، گلدهی و میوه‌دهی حساس‌تر از سایر مراحل رشد یخ‌زدگی است.

2- طول روز

طول روز و دما از مهم‌ترین عوامل در تشکیل گل و میوه است. برای برخی گیاهان توالی مناسبی از طول روز جهت تولید مطلوب باید وجود داشته باشد. برای برخی دیگر به حداقل یا حداکثر طول روز قبل از گلدهی نیاز می‌باشد.

3- شدت نور

برای برخی گیاهان، شدت نور دقیقا به اندازه طول دوره نور مهم است. بسیاری از گیاهان سبزی و صیفی در صورت نبود نور مناسب، کمیت و کیفیت تولیدشان کاهش می‌یابد. البته بعضی از گیاهان دیگر شدت نور کم و گاهی شرایطی ساده را ترجیح می‌دهند. مکان‌هایی که در کنار درختان بلند یا در کنار ساختمان‌های بلند قرار دارد. شدت نور کمتری نسبت به مکان‌های باز دارند. مکان‌هایی که در داخل دره‌ ها یا کنار تپه‌ ها قرار دارد نسبت به دشت‌ های هموار از شدت نور کمتری برخورداراند.

4- بارندگی

در مناطق کم باران یا متوسط به احداث گلخانه برای کشت هیدروپونیک نیاز نیست. و در مناطق پر باران بایستی پوشش سایبان برای محصولات کشت شده ایجاد کر.

5- رطوبت نسبی

محیط‌های مرطوب برای بعضی گیاهان مطلوب و برای برخی دیگر نامطلوب است. بنابراین بایستی نسبت به رطوبت منطقه مورد نظر، نوع گیاه را برای کشت انخاب نمود.

6- تبخیر

متناسب با میزان تبخیر آب در هیدروپونیک در فضای باز می‌توان نوع سیستم مناسب را انتخاب کرد. برخی از سیستم‌های هیدروپونیکی، از دست رفتن آب ناشی از تبخیر را به حداقل می‌رساند.

7- وضعیت زمین

بهترین مکان برای کشت هیدروپونیک زمینی هموار با شیب کم است که امکان زهکشی آب را فراهم نماید. ضمن اینکه زمین در مناطقی که مستعد سیلاب است، نباید انتخاب شود.

8- باد

باد موجب صدمه زدن به بوته‌ ها و گلخانه‌ ها می‌شود توصیه می‌شود که در مناطق باد خیز، نسبت به کاشت درختان به عنوان بادشکن یا ایجاد باد شکن مصنوعی اقدام شود. بادهای ملایم برای دگر گرده‌افشانی در گیاهان خاصی نیاز دارد. بنابراین گیاهانی که انتخاب می‌شود باید با الگوی اقلیمی منطقه هماهنگی داشته باشد.
آمار مختلفی از میزان مصرف آب در بخش کشاورزی منتشر می شود که بین 70 تا بیش از 90 درصد کل مصرف آب متغیر است. همین نسبت برای کشوری همچون ایران که در منطقه ای کم آب و کم بارش واقع شده، نشان از اهمیت کاهش مصرف آب در بخش کشاورزی دارد، مساله ای که کشت هیدرو پونیک در فضای باز می تواند یکی از راهکارهای حل آن باشد. و به جرات می توان گفت که با این روش در مصرف آب حداقل 50 درصد صرفه جویی می شود.
به طور کلی این روش یکی از روشهای نوین در کشاورزی بوده که بسیار جای کار دارد و در حالی که بسیاری از کشورها این کار را انجام می دهند لااقل در ایران جای کار کردن زیاد دارد و یکی از روش هایی است که آینده ای درخشان در دنیای کشاورزی دارد .
بر اساس يك رسم 2500 ساله ايرانيان در عيد نوروز ، گندم يا گياهان ديگري را در مقداري آب و پنبه مي كاشتند و با آن سبزه براي سفره هفت سين تهيه مي كردند اين شايد اولين كشت هيدروپونيك در جهان بوده كه ايرانيان انجام مي دادند.
یکی دیگر از روشهایی که می توان در کشت هیدروپونیک فضای باز استفاده کرد

– روش کشت گلدانی (Pot Systems)

در این نوع کشت، گیاه درون گلدان‌های مخصوص با توجه به نیاز گیاه و با تراکم مشخص در واحد سطح کشت می‌گردند.
گلدان‌ها با توجه به نوع گیاه در ارتفاع‌های استاندارد خاص، یا بر روی زمین و یا بر روی پایه‌ها قرار گرفته و کود و محلول‌های غذایی توسط قطره چکان‌های مجزا برای هر گلدان با ظرفیت 8 الی 15 لیتر در اختیار گیاه قرار میگیرد.
این روش برای بسیاری از گیاهان قابلیت اجرا را دارد. برای مثال گیاهانی مثل گوجه فرنگی، انجیر، موز، توت فرنگی و… .
حتی در صورت وجود اقلیم مناسب در خارج از گلخانه هم می‌توان سیستم هیدروپونیک (بویژه تکنیک گلدانی) را اجرا نمود.
در صورتیکه گلدان‌ها بصورت عمودی روی یکدیگر قرار گیرند، آب و محلول‌های غذایی با استفاده پمپ و با استفاده از جاذبه زمین از بالا بسمت پایین روانه شده و کلیه گلدان‌ها و گیاهان را تغذیه میکنند و نیازی به استفاده از لوله‌های متعدد برای هر گلدان نیست.
این روش فقط برای گیاهانی قابلیت اجرا را دارد که ارتفاع نمی‌گیرند و پاکوتاه هستند مانند توت فرنگی، کاهو، کلم، انواع نشاء، قلمه و…. .
نحوه قرارگیری ناز‌ل‌های آب در هر گلدان بصورت مجزا
در صورتیکه گلدان‌ها بصورت افقی در کنار یکدیگر قرار بگیرند، آب و محلول‌های غذایی با استفاده از نیروی پمپ و با استفاده از لوله‌های نازک انتقال آب و نازل‌ها به تک تک گلدان‌ها در طول گلخانه هدایت می‌شوند.

روش کشت گلدانی